.webp)
.webp)
.webp)
.webp)
.webp)
THE TATAMI GALAXY:Cú Lừa Của “Thanh Xuân Màu Hồng” Và Căn Bệnh Vĩ Cuồng Của Những Kẻ Trốn Tránh Thực Tại
Liệu chúng ta có đang thật sự tận hưởng những thứ mình muốn? Con người vốn là một giống loài thèm thuồng tìm kiếm ý nghĩa để khỏa lấp sự trống rỗng trong mình. The Tatami Galaxy đã trả lời cho câu hỏi đó bằng câu chuyện về cậu sinh viên vô danh “Watashi”, kẻ tự nhốt mình trong những ảo tưởng về một thời thanh xuân hoàn mỹ. Thay vì sống ở hiện tại, cậu vướng vào một vòng lặp thời gian quẩn quanh, bức bối. Mỗi lần thời gian reset là một lần cậu có cơ hội theo đuổi cái lý tưởng màu hồng cùng cô gái tóc đen dài. Nhưng cái điểm mỉa mai nhất là gì? Cứ mỗi lần được trao cho một cơ hội vớt vát, thay vì xách mông lên đi tán gái hay tự thay đổi bản thân, chàng sinh viên này lại chỉ mải miết đi tìm Ozu, một gã bạn tồi tệ chỉ để... có một cái bình phong đổ lỗi. Và khi việc đổ lỗi cho thằng bạn thân vẫn chưa đủ để giải quyết sự bế tắc, Watashi làm gì? Cậu ta tiếp tục từ chối việc tự quyết định cuộc đời mình bằng cách tìm đến một thế lực bên ngoài khác: bà thầy bói. Dĩ nhiên, vị "thần thánh" này chẳng cho cậu một đáp án vĩ mô nào để giải mã vận hạn, ngoài một câu phán tưởng chừng vô thưởng vô phạt: “Cơ hội luôn treo lủng lẳng ở trước mắt cậu”, và tiện tay lột luôn 1000 yên và tăng dần thêm 1000 yên của cậu qua mỗi vòng lặp.
1. Lồng giam 4.5 chiếu rưỡi và Căn bệnh "Giá như" của những kẻ Overthinking
Để hiểu được sự ngột ngạt của The Tatami Galaxy, chúng ta phải nhìn vào cách đạo diễn Masaaki Yuasa thao túng không gian và nhịp độ. Ngay từ những phút đầu tiên, khán giả đã bị dội bom bởi những màn độc thoại nội tâm bắn liên thanh của Watashi. Tốc độ nhả thoại nhanh đến mức phụ đề trôi tuột qua mắt, ép người xem phải rơi vào chính trạng thái tâm lý của nhân vật: một kẻ mắc chứng Tê liệt phân tích. Cậu ta nghĩ quá nhiều, đánh giá quá mức mọi biến số, nhưng lại chẳng thể dám ra quyết định, Trung tâm của sự tê liệt đó là căn phòng trọ 4.5 chiếu tatami rưỡi, đây là một diện tích tiêu chuẩn và rẻ tiền nhất dành cho sinh viên Nhật Bản. Nó chật hẹp, vuông vức và tù túng. Tuy nhiên, thay vì bước ra ngoài để đối diện với thế giới, Watashi lại dùng chính căn phòng này làm cốt mìn để xây đắp nên ảo tưởng về một "cuộc sống sinh viên màu hồng". Cậu ta mắc phải hội chứng Tư duy phản thực tế hướng lên hay một dạng độc hại của tâm lý học khi con người liên tục tự tra tấn hiện tại bằng suy nghĩ: "Giá như mình chọn ngã rẽ kia, đời mình đã tốt hơn". Cái "thanh xuân hoàn mỹ" mà Watashi khao khát thực chất không có hình hài rõ ràng, nó chỉ là một khái niệm hoàn hảo không tì vết được đúc kết từ phim ảnh, sách vở và cái tôi vĩ cuồng của một thanh niên mới lớn chưa từng nếm mùi bầm dập. Mỗi tập phim mở ra một nhánh rẽ mới CLB Điện ảnh, CLB Tennis, CLB Xe đạp... nhưng kết cục luôn là sự sụp đổ. Sự sụp đổ này không đến từ việc Watashi chọn sai CLB, mà đến từ việc không có bất kỳ hiện thực nào đủ sức gánh vác nổi cái kỳ vọng viển vông, siêu thực mà cậu ta tự áp đặt lên nó. Thay vì chấp nhận thực tại lấm lem bùn đất, Watashi chọn cách an toàn nhất: Nhắm mắt lại, tua ngược thời gian, trở về điểm xuất phát trong căn phòng 4.5 chiếu rưỡi để nuôi tiếp ảo vọng.
2. Ozu. Một "Tyler Durden" bị chối bỏ và Nghệ thuật đổ lỗi
Sẽ là một thiếu sót lớn nếu phân tích The Tatami Galaxy mà bỏ qua Ozu. Xuyên suốt series, Watashi mô tả Ozu như một hiện thân của cái ác tột cùng: một gã có khuôn mặt yêu tinh nhợt nhạt, tính cách xảo quyệt, chuyên đi phá hoại các cặp đôi và kéo Watashi xuống bùn đen. Với Watashi và Ozu, cơ chế này diễn ra tương tự nhưng ở một thái cực đối lập mang tính trào phúng hơn. Watashi không thần tượng Ozu, cậu ta căm ghét Ozu. Nhưng một cách kỳ lạ, dù có reset thời gian bao nhiêu lần, dù chọn CLB nào đi chăng nữa, lực hấp dẫn vô hình vẫn luôn kéo hai kẻ này lại với nhau. Tại sao? Vì Ozu chính là mặt tối của Watashi. Ozu là tất cả những gì Watashi không dám đối diện: sự hỗn loạn, tính bốc đồng, dám hành động bất chấp hậu quả, và quan trọng nhất là dám sống thật với sự xấu xí của bản thân. Ozu thành một "tên yêu tinh" chuyên làm điều ác trong mắt Watashi chỉ để chính anh ta từ chối việc làm chủ cuộc đời mình. Việc đổ lỗi cho cậu bạn thân là một tấm khiên tuyệt vời để bảo vệ cái tôi mỏng manh của Watashi. Nếu Ozu là nguyên nhân của mọi thất bại, thì Watashi tự nhiên trở thành một nạn nhân vô tội, bị hoàn cảnh xô đẩy. Chỉ cần tao còn một thằng bạn tồi tệ để chửi rủa, tao sẽ không bao giờ phải thừa nhận rằng chính tao mới là kẻ bất tài, lười biếng và không đủ dũng khí để rủ Akashi đi ăn Ramen.
3. Sự lạm phát của thời gian và Phép thử tàn nhẫn của bà thầy bói
Khi việc đổ lỗi cho Ozu không còn đủ sức che đậy sự thảm hại, bản tính trốn tránh của Watashi tiếp tục vươn rễ sang một hình thái khác: Đi tìm câu trả lời từ đấng siêu nhiên. Cậu ta lê bước đến chỗ bà lão thầy bói mù ở góc phố Kiyamachi. Một thanh niên tự xưng là trí thức, theo đuổi chủ nghĩa duy lý và tìm kiếm ý nghĩa nhân sinh, cuối cùng lại phải đi mua một câu nói vu vơ với giá 1000 yên để tự trấn an mình. Với tôi, Masaaki Yuasa không đưa bà thầy bói vào chỉ để làm trò cười. Bà lão ấy mang tính đại diện cho quy luật của thời gian và cái giá phải trả của sự do dự. Qua mỗi vòng lặp, giá tiền bói toán lại tăng lên: từ 1000 yên, lên 2000 yên, 3000 yên... cho đến mức vô lý. Và đáp lại sự kiệt quệ đó, vũ trụ phán một câu xanh rờn qua miệng bà lão: "Cơ hội luôn treo lủng lẳng ở trước mắt cậu". Câu nói vô thưởng vô phạt này lại chính là chiếc chìa khóa duy nhất để phá vỡ vòng lặp. Nó dẫn thẳng đến biểu tượng đắt giá nhất của cả series: Chiếc móc khóa Mochiguman.
4. Mochiguman: Vẻ đẹp trần trụi của "Common Sense" và Nghịch lý của sự lựa chọn
Xuyên suốt các tập phim, bất kể ở vũ trụ nào, chiếc móc khóa Mochiguman của Akashi – thứ mà Watashi nhặt được – luôn xuất hiện ngay trước mắt cậu. Nó đu đưa trên dây đèn trần nhà, lăn lóc góc giường, hiện diện một cách thầm lặng nhưng rõ ràng. Thế nhưng, Watashi luôn phớt lờ nó. Tại sao? Bởi vì Mochiguman quá tầm thường. Nó đại diện cho "Common Sense" lẽ thường thực tế. Đối với một Maximizer (người theo đuổi sự hoàn hảo) đang mắc kẹt trong các sự lựa chọn như Watashi, một chiếc móc khóa nhựa rẻ tiền không thể nào so sánh được với cái "thanh xuân màu hồng" hoành tráng mà cậu ta tự vẽ ra trong đầu. Cậu ta muốn một thứ tình yêu phải rung trời chuyển đất, phải chói lọi và mang tính biểu tượng cao cả. Cậu ta bị mù lòa trước cái đẹp của những thứ hiện hữu. Sự mỉa mai nằm ở chỗ: Cơ hội để có được một cuộc đời ý nghĩa không nằm ở một bến bờ xa xôi nào đó, cũng chẳng nằm ở việc chọn đúng CLB. Cơ hội nằm ngay trong căn phòng 4.5 chiếu rưỡi, nằm ở hành động đơn giản nhất là cầm chiếc móc khóa đó lên, bước ra khỏi cửa và trả lại cho Akashi. Nhưng Watashi đã chọn cách bỏ qua dù cô ấy liên tục hỏi dò: "Anh có nhặt được không?" Nó không còn là câu hỏi tìm đồ nữa, mà nó là một phép thử. Cô ấy đang kiên nhẫn chờ đợi khoảnh khắc Watashi đủ dũng khí để bước tới, trả lại chiếc móc khóa và... rủ cô đi chơi. Nhưng gã ngốc Watashi thì lần nào cũng giấu nhẹm đi vì quá nhát cáy và sĩ diện. Sự trừng phạt cho sự mù quáng đó chính là việc cậu bị giam cầm trong nhà tù chiếu ở hồi cuối của bộ phim. Cũng như Watashi, tôi đã từng có một chiếc Mochiguman của riêng mình. Không phải móc khóa, mà là một mối tình đáng lẽ có thể kéo dài hơn ba năm. Nó hiện diện rõ ràng, luôn ở đó. Nhưng tôi đã không nhìn, và một ngày nó biến mất.
5. Khoảng không 80 Tatami và Chủ nghĩa phi lý
Cú twist bùng nổ của The Tatami Galaxy diễn ra ở tập cuối cùng, khi Watashi hoàn toàn từ bỏ việc lựa chọn. Cậu ta nằm ườn trong phòng, quyết định không tham gia bất cứ CLB nào, không kết giao với ai để bảo toàn sự "trong sạch" cho bản thân. Trớ trêu thay, chính quyết định "không làm gì cả" này lại tống cậu vào một nhà tù thực sự: Một ma trận bất tận gồm vô số các căn phòng 4.5 chiếu rưỡi nối tiếp nhau, đại diện cho mọi ngã rẽ mà cậu đã từng đi qua. Sự trừng phạt cuối cùng không phải là thất bại, mà là sự cô lập vĩnh viễn khỏi khái niệm "thời gian trôi". Khi bị nhốt trong mê cung không lối thoát này, Watashi bắt buộc phải nhìn lại tất cả các phiên bản khác của chính mình ở những căn phòng bên cạnh. Và lúc này, sự tự thức tỉnh mới thực sự giáng xuống. Cậu nhận ra rằng: Không có bất kỳ phiên bản nào của cậu là hoàn hảo. Ở CLB nào cậu cũng hèn nhát, cũng đầy khiếm khuyết, và cũng thảm hại như nhau. Nhưng quan trọng hơn, ở tất cả những nhánh thời gian đầy rẫy sự ngu ngốc ấy, cậu đã được sống. Cậu đã được tận hưởng sự hỗn loạn của Ozu, sự dịu dàng của Akashi, và sự ngẫu hứng của Jougasaki. Bộ phim chính là một bản tuyên ngôn tuyệt đẹp về Chủ nghĩa phi lý của Albert Camus. Vũ trụ này vốn dĩ vô nghĩa và không tuân theo bất cứ một lý tưởng màu hồng nào. Sự hoàn hảo là một lời nói dối. Ý nghĩa của cuộc đời không nằm ở đích đến hoàn mỹ, mà nằm ở hành động dấn thân vào sự bình thường của thực tại. Khoảnh khắc Watashi phá vỡ vách ngăn của hàng trăm căn phòng, chạy thục mạng trong bùn lầy, chấp nhận cả việc bị sâu bọ bu bám chỉ để cứu Ozu – kẻ mà cậu từng coi là cội nguồn của cái ác – là khoảnh khắc huy hoàng nhất của bộ phim. Cậu đã ôm trọn lấy phần "Shadow" của mình, thừa nhận Ozu cũng có tình yêu, cũng có sự yếu đuối. Bằng cách chấp nhận Ozu, Watashi chấp nhận sự không hoàn hảo của chính mình. Hành động cậu chộp lấy chiếc Mochiguman và mở miệng rủ Akashi đi ăn Ramen chính là cú nhảy vĩ đại nhất của đức tin: Từ bỏ sự vĩ cuồng để trở thành một con người bình thường, dám sống, dám sai và dám chịu trách nhiệm.
6. Lời kết: Trả lại thanh xuân cho thực tại
The Tatami Galaxy không đơn thuần là một bộ phim hoạt hình về thời đại học; nó là một lát cắt mổ xẻ chính xác căn bệnh nan y của thế hệ trẻ: Căn bệnh đứng núi này trông núi nọ, thèm khát ý nghĩa nhưng lại chối bỏ hành động. Đạo diễn Masaaki Yuasa đã dùng một cấu trúc cực đoan để chứng minh một chân lý giản dị: Chúng ta không bao giờ có thể tận hưởng được những thứ mình muốn, nếu cứ mãi nhốt mình trong một căn phòng 4.5 chiếu rưỡi của tâm trí để chờ đợi một phép màu. Tôi không giống Watashi. Cậu ta overthinking đến tê liệt, còn tôi thì chọn cách không nghĩ gì cả. Tôi trốn trong một căn phòng trọ tối tăm suốt những năm đại học, không phải để xây ảo tưởng về thanh xuân màu hồng, mà chỉ với một hy vọng duy nhất: thời gian trôi qua nhanh để tôi có thể đi làm hay nói trắng ra là để thoát khỏi sự tẻ nhạt của mình. Cả cấp hai kém cỏi, cả cấp ba tẻ nhạt, tôi tự huyễn rằng mình sẽ không lặp lại nữa. Rồi tôi lại lặp lại. Watashi và tôi đi đến cùng một căn phòng bằng hai con đường khác nhau. Cậu ta chạy vòng tròn vì sợ chọn sai. Tôi đứng yên vì không dám chọn gì cả. Nhưng cái phòng vẫn là cái phòng đó. Tôi đã không có được cái may mắn của Watashi để quay lại và chộp lấy chiếc Mochiguman của mình để trả lại cô gái mình vẫn yêu. Cơ hội đã vụt qua, và nó không quay lại. Nhưng tôi đã bước ra khỏi căn phòng đó rồi. Và hóa ra, phía ngoài cửa vẫn còn những thứ đang treo lủng lẳng chờ mình nhìn thấy.. Khi chúng ta chấp nhận nắm lấy bàn tay của một thằng bạn tưởng chừng xấu xa, trả lại một chiếc móc khóa ngớ ngẩn bị dùng như công tắc đèn, và để mặc cho dòng chảy lộn xộn của cuộc đời cuốn mình đi. Bởi vì cuối cùng, thanh xuân không có màu hồng, thanh xuân là một mớ hỗn độn chỉ đến một lần, và cơ hội thì luôn treo lủng lẳng ngay trước mắt chúng ta.
